Cách xử lý phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm từ ngày 01/01/2026 theo Nghị định 355/2025/NĐ-CP như thế nào?

Hệ thống tư pháp Việt Nam sẽ có những bước chuyển mình quan trọng với việc Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, trừ các quy định tại Điều 139, khoản 1 và khoản 2 Điều 162 của Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2028. Người chưa thành niên phạm tội luôn là nhóm đối tượng đặc thù, cần được pháp luật xử lý theo hướng vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa đề cao yếu tố giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập xã hội. Với mục tiêu bảo vệ lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi, hệ thống pháp luật mới không chỉ cải cách khung hình phạt mà còn quy định chi tiết cách thức xử lý vi phạm trong và ngoài môi trường giam giữ thông qua Nghị định 355/2025/NĐ-CP.

Hãy cùng Luật Trường Minh Ngọc tìm hiểu về vấn đề này như sau:

 Cách xử lý phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm từ ngày 1/1/2026 được quy định như thế nào?

Căn cứ Điều 37 Nghị định 355/2025/NĐ-CP quy định về xử lý phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm như sau:

Điều 37. Xử lý phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm

1. Phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm đều phải xem xét, xử lý kỷ luật. Mỗi hành vi vi phạm chỉ bị xử lý một lần bằng một hình thức kỷ luật. Trong cùng một vụ việc có nhiều phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm nếu đã đến mức xử lý kỷ luật thì mỗi phạm nhân đều bị xử lý kỷ luật về hành vi vi phạm của mình. Trong cùng một vụ việc, nếu một phạm nhân là người chưa thành niên có nhiều hành vi vi phạm thì áp dụng chung bằng một hình thức kỷ luật, không tách riêng từng hành vi vi phạm để xử lý với các hình thức kỷ luật khác nhau.

2. Khi xử lý kỷ luật phạm nhân là người chưa thành niên phải xem xét, đánh giá làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, động cơ, mục đích, nguyên nhân vi phạm; các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng hình thức kỷ luật; mức độ ăn năn hối cải, thành khẩn khai báo, quyết tâm sửa chữa vi phạm, khắc phục hậu quả để xem xét, áp dụng hình thức kỷ luật phù hợp. Trường hợp phát hiện xử lý kỷ luật không đúng quy định phải hủy bỏ hoặc thay đổi quyết định kỷ luật đó cho phù hợp với tính chất, mức độ, hành vi vi phạm.

3. Trường hợp phạm nhân là người chưa thành niên có nhiều tình tiết giảm nhẹ, ăn năn, hối cải, cam kết tích cực phấn đấu sửa chữa vi phạm hoặc lập công chuộc tội thì xem xét, xử lý kỷ luật có thể ở mức nhẹ hơn hoặc không xử lý kỷ luật.

4. Phạm nhân là người chưa thành niên đang thi hành quyết định kỷ luật nếu có quyết định điều chuyển đến cơ sở giam giữ khác thì tiếp tục thi hành quyết định kỷ luật. Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân là người chưa thành niên quyết định kỷ luật hoặc thay đổi, hủy bỏ quyết định kỷ luật phạm nhân là người chưa thành niên bằng văn bản và lưu hồ sơ phạm nhân.

Như vậy, theo quy định tại Nghị Định 355 thì việc xử lý kỷ luật phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt như sau:

- Mọi hành vi vi phạm đều phải bị xem xét. Tuy nhiên, mỗi hành vi chỉ bị xử lý một lần bằng một hình thức kỷ luật

- Không công dộn hình phạt trong cùng một vụ việc. Nếu phạm nhân thực hiện nhiều hành vi vi phạm trong cùng một vụ việc thì chỉ áp dụng chung một hình thức kỷ luật duy nhất, không tách riêng để xử lý nặng hơn.

- Cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá toàn diện động cơ, mục đích và mức độ ăn năn. Nếu phạm nhân có nhiều tình tiết giảm nhẹ hoặc lập công chuộc tội, có thể được xem xét mức kỷ luật nhẹ hơn hoặc miễn xử lý kỷ luật.

Những tình tiết giảm nhẹ hình thức kỷ luật đối với phạm nhân là người chưa thành viên từ ngày 01/01/2026 ra sao?

Căn cứ Điều 38 Nghị định 355/2025/NĐ-CP quy định về tính tiết giảm nhẹ hình thức kỷ luật phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm như sau:

Điều 38. Tình tiết giảm nhẹ hình thức kỷ luật

Phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm có một trong các tình tiết sau đây có thể được xem xét giảm nhẹ hình thức kỷ luật, không xử lý kỷ luật:

1. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả không lớn; khai báo thành khẩn, trung thực về vi phạm của mình và những phạm nhân là người chưa thành niên khác; chủ động ngăn chặn hành vi vi phạm của phạm nhân là người chưa thành niên khác; tích cực khắc phục hậu quả do mình gây ra (nếu có).

2. Ăn năn hối cải, nhận rõ sai phạm, tự giác nhận khuyết điểm, tích cực tiếp thu sự giáo dục, sửa chữa vi phạm của mình.

3. Vi phạm do bị phạm nhân là người chưa thành niên khác đe dọa, cưỡng bức, ép buộc, xúi giục, lôi kéo; bị kích động về tinh thần do hành vi vi phạm của phạm nhân là người chưa thành niên khác gây ra hoặc nguyên nhân khách quan khác.

4. Lập công hoặc có thành tích tiêu biểu trong phong trào thi đua chấp hành án phạt tù, có quyết định khen thưởng.

5. Phạm nhân là người chưa thành niên bị khuyết tật hoặc có nhược điểm về thể chất, tinh thần; bị bệnh hiểm nghèo, ốm, đau nặng; bị bệnh làm hạn chế khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của mình.

Tình tiết tăng nặng hình thức kỷ luật đối với phạm nhân là người chưa thành niên từ 1/1/2026 thế nào?

Căn cứ Điều 39 Nghị định 355/2025/NĐ-CP quy định về tình tiết tăng nặng hình thức kỷ luật đối với phạm nhân là người chưa thành niên từ 1/1/2026 như sau:

Điều 39. Tình tiết tăng nặng hình thức kỷ luật Phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm có một hoặc nhiều tình tiết sau phải xem xét tăng nặng hình thức kỷ luật:

1. Vi phạm có tổ chức, là chủ mưu, cầm đầu, khởi xướng hoặc tích cực, trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm; chỉ đạo, đe dọa, cưỡng bức, ép buộc, lôi kéo, xúi giục phạm nhân là người chưa thành niên khác vi phạm.

2. Vi phạm liên tục trong thời gian dài; nhiều lần hoặc với nhiều người; dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt; có tính chất côn đồ, hung hãn; sử dụng phương tiện, đồ vật, hung khí có tính sát thương; gây hậu quả, thiệt hại lớn.

3. Không tự giác, trung thực nhận lỗi, khuyết điểm, vi phạm; khai báo sai sự thật, cố tình trốn tránh, che giấu vi phạm; bao che phạm nhân là người chưa thành niên cùng vi phạm; ngăn cản việc cung cấp chứng cứ vi phạm, cản trở, đối phó, gây khó khăn cho việc điều tra, xử lý vi phạm; trả thù người tố cáo hoặc người cung cấp thông tin, chứng cứ, đồ vật vi phạm.

4. Không tiếp thu giáo dục, sửa chữa vi phạm; đã được giáo dục, nhắc nhở hoặc đã bị xử lý kỷ luật nhưng tiếp tục vi phạm.

5. Lợi dụng tình trạng thiên tai, hỏa hoạn, lũ lụt hoặc hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khác để vi phạm; vi phạm đối với phạm nhân đang ốm đau, bệnh tật, già yếu, khuyết tật hoặc bị hạn chế khả năng nhận thức, điều khiển hành vi.

Hệ thống hình phạt mới được cải cách dựa trên cơ sở pháp lý nào?

Theo quy định tại Điều 115 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định về các hình phạt áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, theo đó giữ nguyên 04 loại hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội như quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành gồm: Cảnh cáo; Phạt tiền; Cải tạo không giam giữ; Tù có thời hạn.

- Về hình phạt cảnh cáo quy định tại Điều 116 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024: Đối tượng áp dụng của hình phạt như quy định hiện hành là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội. Tuy nhiên mở rộng thêm điều kiện áp dụng cả đối với trường hợp phạm tội nghiêm trọng do vô ý, thay vì chỉ áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng và có tình tiết giảm nhẹ nhưng chưa đến mức miễn hình phạt như hiện nay.

- Về hình phạt tiền tại quy định tại Điều 117 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024: Điều kiện áp dụng như quy định hiện hành trong trường hợp người chưa thành niên có thu nhập hoặc có tài sản riêng. Về đối tượng áp dụng, Luật mở rộng thêm đối tượng là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội, mức tiền phạt không quá một phần ba mức tiền phạt mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định; đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thì mức tiền phạt không quá một phần hai mức tiền phạt mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.

- Về hình phạt cải tạo không giam giữ quy định tại Điều 118 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024: Đối tượng, điều kiện, thời hạn áp dụng không có thay đổi so với quy định của Bộ luật Hình sự, theo đó hình phạt cải tạo không giam giữ được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng hoặc người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng. Tuy nhiên khi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ thì không khấu trừ thu nhập của người chưa thành niên và thời hạn cải tạo không giam giữ không được quá một phần hai thời hạn mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.

- Về hình phạt tù có thời hạn quy định tại Điều 119 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024: Giảm mức trần hình phạt từ 18 năm xuống còn 15 năm (với lứa tuổi 16-18) và từ 12 năm xuống còn 09 năm (với lứa tuổi 14-16) khi áp dụng mức án cho tội danh có khung chung thân hoặc tử hình. Tuy nhiên, mức giảm này loại trừ 05 tội danh đặc biệt nguy hiểm (Giết người, Hiếp dâm, Hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi và Sản xuất ma túy).

Dịch vụ Luật sư tư vấn, Luật sư bào chữa Hình sự của Luật Trường Minh Ngọc

>>> Xem thêm:  Thế nào là phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng?

>>> xem thêm:  Tội làm chết người trong khi thi hành công vụ bị xử phạt như thế nào?

Trên đây là những chia sẻ của Luật Trường Minh Ngọc về “Cách xử lý phạm nhân là người chưa thành niên vi phạm từ ngày 01/01/2026 theo Nghị định 355 như thế nào?”. Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải là ý kiến tư vấn để giải quyết một vụ việc cụ thể. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào cần được giải đáp, vui lòng liên hệ cho chúng tôi:

Liên hệ qua Hotline:

- Hotline 1: 093 694 1658 (zalo)

- Hotline 2: 0939 593 486 (zalo)                   

Liên hệ qua Facebook: Luật Trường Minh Ngọc

Liên hệ trực tiếp tại văn phòng: Tầng 3, 68 – 70 Hoàng Diệu, Phường 13, Quận 4, Tp. Hồ Chí Minh

Liên hệ qua email: infotruongminhngoc@gmail.com

*Lưu ý: Nội dung tư vấn trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung tư vấn trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: infotruongminhngoc@gmail.com